Skip to main content Skip to search
31 Jan 2012
4 min 28 sec
David Germano
Video Overview
Creators: 
Unknown

Woman of Lha lung btsan khang household talking about wetland management and protection before the 1950s

Transcript search
No results found for this search
0 of 0
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བོུ་) Questioner (f)
    སྔོན་མ་ཁྱེད་རང་འདམ་སྲུང་བྱེད་ཡག་ལ་མི་རབས་ག་ཚོད་ཙམ་ཡོག་རེད།
    How many generations of your family looked after the marsh?
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་འདི་ཧ་གོ་ཡ་མི་འདུག ལྟ་ང་ར་ཆུང་ཆུང་རེད་པཱ། ཟིང་འཁྲུག་ལངས་དུས་ལོ་བཅོ་བཞི།
    I don't know. Because I was very young at the time. Right? I was fourteen when chaos (the 1959 uprising in Lhasa) began.
  • ང་བཅོ་ལྔ་སླེབས་ཀྱི་འདུག བཅོ་གསུམ་སླེབས་ཀྱི་འདུག རྒན་ལགས། བཅོ་བཞི་སླེབས་མེད་འགྲོ་ཨཱ་ནི།
    I think I was fifteen or thirteen. Sir, I think I was fourteen. What do you think?
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལཱ་རེད།
    Right.
  • བུད་མེད་ Woman
    འདི་འདྲས་ཤིག་རེད།
    I was about that age.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བོུ་) Questioner (f)
    ལཱ་སོ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་ད་ལོ་༥༧སླེབས་པ་རེད་པཱ།
    This year, I turned 57. Right?
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལཱ་རེད།
    Right.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་འདི་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག
    I don't have an answer to your question.
  • ལྟ་ང་རའི་དུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཤེས་པ་འདི་གས་ཞུས་པ་ཡིན།
    I shared everything from my life history.
  • ལྟ་སྔས་འདི་ཞུ་གི་བསྡད་ན་ཡང་མིན་དེ་མ་ཤེས་པ་ཞུས་ན་འགྲིག་གི་མ་རེད་པཱ།
    And it is improper for me to tell about something that I know nothing. Right?
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    རེད་པཱ།
    Right.
  • བུད་མེད་ Woman
    འོ་འདི་འདྲས་ཡིན།
    It's like that.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བོུ་) Questioner (f)
    སྔོན་མ་སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་པའི་ནང་ལ། ཨམ་འདམ་རའི་ནང་ལ་ལ་མ་རྐོ་གི་རེད་པས།
    During the old society, could people collect mud-grass root (for fuel) from the marsh?
  • བུད་མེད་ Woman
    ཨམ་སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་པའི་སྒང་ལ་ལ་མ་རྐོ་ཆོག་གི་མ་རེད། དེ་འདྲས་ག་པར་ཛབ་ཛབ་བྱེད་ས་ཡོག་མ་རེད།
    The practice was strictly prohibited. You couldn't do whatever you like.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བོུ་) Questioner (f)
    ལོའོ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལ་མ་རྐོ། ལྟ་ཁྱོན་ནས་སེམས་ཅན་མཛོ་མོ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནའི་འདིའི་དཀྱིལ་ལ་བཏང་ན་མཐོང་གི་མ་རེད།
    You can't collect mud-grass root. If someone sent a big dzomo (the female offspring of a yak and a cow) in the midst of the grasses, you couldn't see it.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་ང་ཚོས་བཏང་གི་རེད། ང་ཚོ་མཛོ་མོ་ཤ་སྟག་རེད། བ་ཕྱུགས་ཟེར་མཁན་དེ་ཡོག་མ་རེད།
    However, we do send our dzomos there. We had only dzomos, not cows.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བོུ་) Questioner (f)
    ཨང་།
    I see.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལཱ་སེ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    ཏིག་ཙམ་ཏིག་ཙམ་བཏང་ནའི་ཁོང་ཚོས་རྟའི་སྒང་ནས་མཐོང་གི་མ་རེད།
    If you let the animals graze there, they couldn't be able to see them, even when someone sat on horseback.
  • ལྟ་འདི་འདྲས་ཤིག་གི་འདམ་ར་ཡག་པོ་ཡོག་རེད།
    So that marshy land was that good.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལཱ་སེ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    བཏང་གི་རེད། ང་ཚོས་མ་བཏང་པར་།
    We did send our dzomos.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    རྩ་རིང་པོ་ཞེ་པོ་ཡོག་རེད། རེད་པ།
    The grasses growing there were very tall, right?
  • བུད་མེད་ Woman
    རྩ་རིང་པོ་ཞེ་པོ་ཞིག་ཡོག རྩ་རིང་པོ་བྱས་འདའི་མགོ་བུར་སོབ་སོབ་འདི།
    The grasses were very tall with fluffy top heads.
  • དགུན་ཁའི་དུས་སུ་མགོ་བུར་སོབ་སོབ་དེ་ཤར་ཡོང་གི་རེད། ལྟ་དེ་ཤག་རེ་ཙམ་གཉིས་ཙམ་ཤར་གྱི་འདུག་ག
    That fluffy top part starts to appear during the winter. These days, they started to appear. Have you noticed that?
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    འོ་རེད།
    Yes.
  • བུད་མེད་ Woman
    འོ་འདི་ཤར་ཡོང་གི་ཡོག་རེད།
    That will appear.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    དགུན་ཁ་མ་གཏོགས་ཤར་གྱི་མ་རེད་པས།
    They only appear in the winter?
  • བུད་མེད་ Woman
    དགུན་ཁ་མ་གཞན་མགོ་བུར་དེ་ཡོག་མ་རེད། སྨིན་ཡོང་དུས་ལྟ་འབྲས་བུའི་བཟོ་ལྟ་རེད་པ།
    They appear in the winter, just like the fruits of a tree.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    འོ་རེད་པ།
    Right.
  • བུད་མེད་ Woman
    སོན་གྱི་བཟོ་ལྟ་རེད།
    It is just like a seed.
  • འོ་འདི་མགོ་བུར་འདི་ཤར་ཡོང་གི་ཡོག་རེད།
    The fluffy heads will appear.
  • སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་པའི་སྒང་ལ་ཕྱི་མ་ཡིན་གསུངས་ཀྱི་ཡོག་རེད། ལྟ་འདམ་ར་དེ་སྡེ་པ་གཞུང་གི་ལྟ་བང་མཛོད་དེ་ཕྱི་མ་ཡིན་གསུངས་ཀྱི་ཡོག་རེད་ལྟ། ད་ག་ཅིག་གི་མཐོང་ཡོག་རེད་པཱ།
    During the old society, the marshy wetland was regarded as the last treasury of the traditional Tibetan government. It was highly regarded.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    འོ་རེད།
    Right.
  • བུད་མེད་ Woman
    བང་མཛོད་དེ་ཕྱི་མ་ཡིན་གསུངས་ཀྱི་ཡོག་རེད།
    So it was called as the last treasury.
  • ལྟ་འདི་མི་བཙན་ཡིག་ཕུལ་དུས་གསུངས་ཀྱི་འདུག་འདི་པ་ཕར་ལྟ་གང་བྱུང་མ་བྱུང་འདི་བྱེད་མི་ཆོག་རོགས་བྱེད།
    In the official decrees, they would urge people not to do anything recklessly in the marshy land.
  • ལྟ་སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་པ་ཆ་བཞག་ན། རྒན་ལགས་ཁྱེད་རང་ང་ཚོ་མར་ནས་ཡ་གིའི་ཟུར་བར་དུ་ང་ཚོའི་ཡིན་ཟེར་གྱི་ཡོག་རེད་ལྟ།
    During the time of the old society, from that end till there, we claim the area was our private property.
  • བཏང་གི་ཡོག་མ་རེད། ལྟ་གང་ཞུ་དགོས་ཀྱི་རེད་སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་པ་དབང་ཆེན་པོ་རེད་པཱ།
    And no one was allowed to trespass it. How should I put it? During those days, we had a lot of authority.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    རེད་རེད།
    Right.
  • བུད་མེད་ Woman
    བྱེད་དུས་སྒང་ལ་ང་ཚོ་ལ་གཡོག་པོ་ལྔ་མ་གཞན་ཡོག་མ་རེད། བྱེད་དུས་སྒང་ལ་སྟོན་དཔྱིད་གཉིས་ལ་ཡ་ལས་ཀ་བྱེད་མཁན་ལ་རི་ནས་རྩ་སྤྲད་འབབ་ཉིན་མ་རེ་རེ་དང་། འདི་ག་ཚོད་རྐོ་བ་ཡིན་ནའི་སོ་སོའི་འདོད་པ་བྱས།
    At the time, we had five servants. During autumn and spring seasons, the workers get paid with grasses from the mountain per day. They could collect as much as they could.
  • མཆོད་སྡོང་དགོས་རེད་པ།
    That's for making wick (of an offering lamp).
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལགས་རེད།
    Right.
  • བུད་མེད་ Woman
    མཆོད་སྡོང་འོ་ཉིན་མ་རེ་རེ་བཀོག དེ་བཀོག་ན་ཉིན་མ་གཉིས་ཀྱི་ལས་ཡོང་ཆོག་གི་ཡོག་རེད།
    They can collect wick for one day and then they were allowed to work for two days.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལགས་སོ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    འོ་ལྟ་ཡིན་ཡ་ར་དེ་འདུག་སེ་ཡིན་ཟེར་གྱི་ཡོག་རེད།
    It was stated like this.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལགས་སོ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་ཡིན་དུས་སྒང་ལ་དེང་སང་ཆ་བཞག་ན་ད་ག་རེད། ཤངས་(རྫོང་)ཀྱིས་འདི་གས་དེ་ཇུས་ཏོག་གནང་གི་ཡོག་རེད།
    These days, the situation is pretty much the same, the township authority take care of this area.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལགས་སོ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    མི་སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་པ་ང་ཚོའི་རེད། ལྟ་ང་ཚོ་གཤམ་ལ་ཡོག་རེད་པཱ། འོ་འདུག་སེ་རེད། རི་ལ་ཆ་བཞག་པ་ཡིན་ན།
    During the old society, the mountain was ours, and we controlled it.
  • ལྟ་འདམ་ར་དེ་མི་གཞུང་རང་གི་རེད་པཱ།
    But the marsh was government property.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལགས་རེད།
    Right.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་འདིའི་ས་ཆ་གཡས་གཡོན་ར་འདི་གས་ང་ཚོའི་ཡིན་ཟེར་གྱི་ཡོག་རེད། རེད་རེད་ལ། ཇུས་ཏོག་བྱེད་མཁན། གཞུང་ནས་ཇུས་ཏོག་གནང་གི་མ་རེད།
    The areas there on both sides were ours. It's true, and the (Tibetan) government never interfere.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལགས་སོ།
    Okay.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བོུ་) Questioner (f)
    ཁྱེད་ཚོ་སྒེར་གྱི་འདམ་ར་རེད་པས།
    Was the marsh part of your family property?
  • བུད་མེད་ Woman
    སྒེར་གྱི་འདམ། འདམ་ར་གཞུང་གི་རེད་པཱ།
    The marsh was the (Tibetan) government property.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    གཞུང་གི་རེད་པཱ།
    It was the government property.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་གཞུང་གི་རེད་ད་རི་ལྟ་དེ་ན་ཁ་རྡོག་དེ་ཡོག་རེད་པ། ཕན་ཚུན་ལ། འདི་གས་དེ་ང་ཚོའི་སེམས་ཅན་མ་གཞི་སུ་ཞིག་གློད་མཁན་ཡོག་མ་རེད། གློད་བཅུག་གི་མ་རེད་འོ་ལྟ།
    Although it was the government property, however, the area in between was ours. Only our aminals graze the land and others were prohibited.
  • ད་ག་ཙམ་གྱི་ལྟ་ག་རེ་ཞུ་དགོས་ཀྱི་རེད་མི།
    How should I put it?
  • ལྟ་ཇ་མིན།
    Don't serve tea now.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    གསོལ་ཇ་མཆོད་གནང་།
    Please take your tea.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བོུ་) Questioner (m)
    གསོལ་ཇ་མཆོད།
    Please have your tea.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་གང་ཟེར་དགོས་ཀྱི་རེད། དབང་དང་གཅིག་ཟེར་ག་བྱེད་དགོས་ཀྱི་མ་རེད་པས། བཤུ་གཞོག་བཏང་མཁན་ཟེར་ག་བྱེད་དགོས་ཀྱི་རེད་པ།
    How should I put it? We had the authority, or we were the exploiters.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    [གད་མོ།] རེད་པ།
    [Laughter] Right.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལགས་འོ་འདི་འདྲས་རེད།
    So, it is like that.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལགས་སོ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    ཨཱ་ནི་གླིང་ཁ་འདི་ལ་ཆ་བཞག་པ་ཡིན་ན་རྒན་ལགས་ཞེ་དྲགས་ཡར་ཞུས་པ་ཡིན།
    As for the park, I appealed many times to return it to us.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལགས་སོ།
    I see.
  • བུད་མེད་ Woman
    ཞུས་པ་ཡིན་འདའ་ལའི་དོན་གྱུར་ར་ཡོག་མ་རེད་ཟེར་གནང་མ་བྱུང་།
    I raised the issue with the authority but got no result.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལགས་སོ།
    I see.
  • བུད་མེད་ Woman
    ཨཱ་ནི་ལྟ་ད་ལྟ་ཐོད་དེ་གཞུང་གི་རེད། གཤམ་དེ་ད་ལྟ་རུ་ཁག་གནང་གི་རེད།
    The upper portion of the land is under government control, and the lower one is managed by the district team.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལགས་སོ།
    I see.
  • འོ་འདུག་སེ་ཡིན།
    It is like this.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལགས་སོ།
    I see.
  • འདིའི་བརྒྱུད་འདི་ན་མར་ལའི་མཚམས་འདི་ནས་ཡར་ཨཱ་ནི་གླིང་ཁ་གཞན་དག་ཡོག་མ་རེད་པས།
    Are there any other parks near the mountain pass?
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་གཞན་དག་ཡོག་མ་རེད། གླིང་ཁ་ད་ག་གཡས་གཡོན།
    There are no other parks except the nearby one.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    གླིང་ཁ་ད་ག་མ་གཏོགས་ཡོག་མ་རེད་པས།
    Is that one only park in the area?
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་མ་གིའི་ནང་འདའི་རྣམ་རྩེའི་ད་ཅི་དོ་པང་བཟོ་ལྟ་མཆོད་ས་ནང་འདའི་རྣམ་རྩེའི་འདའི་ལྟ་མི་ཁོང་རྣམ་ཚོའི་གཟིམ་ཁང་བསྐྱོན་བྱས་རྣམ་རྩེའི་འདི་གས་འཕྲོ་བརླག་ཕྱིན་པ་རེད་པ།
    Down there, we used to have another park in Namtsé. However, after they built the residence, the park was destroyed.
  • ད་ལྟ་ཐོད་འདའི་སིབ་སིབ་ཏིག་སྐྱེས་ཡོང་གི་ཡོག་རེད།
    On the upper side, some grasses are now growing again.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལཱ་སེ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    མ་གཞི་གཞན་ཡོག་མ་རེད།
    Other than that, there is none left.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལཱ་སེ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་མ་གིའི་གཤམ་འདའི་ལྷེབ་ཙམ་ཡོག་རེད། མ་གིར་སྦྱར་པ། དོག་པ་བཟོ་ལྟ་ཡང་གཤམ་མ་གིར་མི་ཚང་ཞིག་འདུག་ག འདིའི་ཁ་ཐུག་འདའི་སྦྱར་པ་ཆེན་པོ་འདའི་རྣམ་རྩེའི་དོག་བྱས་ཆུ་མིག་ཞིག་ཡོག་རེད།
    Down there, there is one small patch left. Near the big aspen tree, you can there is one household. Close to that tree, there is also one spring.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལཱ་སེ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    འོ་ལྟ་འདི་འདྲ་མ་གས་མ་གཞི་ཡོག་མ་རེད།
    That is everything.
  • ཉི་གནས་རི་ཟུར་ཟེར་ཡག་དེ་གང་འདྲ་སེ་གོར་གྱི་རེད།
    Can you tell us about Nyiné mountain slope?
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་འདི་གང་འདྲ་ར་ཅིག་ཡིན་ནམ།
    I don't know anything about it.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    གསུང་སྟངས་འདི་འདྲས་ཡོག་རེད་པས།
    Is there any saying about it?
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་ཅིག་ཡོད་ཀྱི་རེད།
    I guess so.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལཱ་སེ།
    Okay.
  • བུད་མེད་ Woman
    སྔས་མ་བྱས་ན་་་
    In the old days ...
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ཁ་ཤས་ཀྱིས་གསུངས་ན་རི་ཟུར་དེ་མར་ཆུང་ཆུང་ཆུང་དུ་འགྲོ་གི་ཡོག་རེད་ཟེར།
    Some people say that the mountain slope is getting smaller and smaller.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་འདི་་་
    That one ...
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ཉི་གནས་རི་ཟུར་རེད་གསུངས་ཀྱི་རེད།
    And it is called Nyiné mountain slope.
  • བུད་མེད་ Woman
    ཨམ་འདི་འདྲས་གསུངས་ཀྱི་འདུག་ག་ལྟ་ང་རང་ཚོ་ལྟ་བསྐལ་པའི་མཐའ་ལ་སླེབས་ན་ཉི་གནས་རི་ཟུར་དང་འབྲས་སྤུངས་གཉིས་མཐོང་གི་ཡོག་རེད་ཟེར་གྱི་ཡོག་ཡོག་རེད་ལ་ལྟ་རྗེས་རྗེས་དཔག་གསུངས་ཡག་དེ་འདུག་སེ་རེད།
    There is one saying, it is said that when we reached the end of the world, we could see the Nyiné mountain slope and Drépung.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ཨང་།
    I see.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་རྡོ་བཤགས་ཡག་དང་གཅིག་བཟོ་གི་ཡོག་རེད་པཱ།
    Human activities like cutting stones from the site are going on. Right?
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    འོ་འོ།
    Yes.
  • བུད་མེད་ Woman
    རྡོ་དེ་བཤགས་དུས་སྒང་ལ་ཁོ་མར་ཉུང་རུ་ཉུང་རུ་འགྲོ་གི་ཡོག་རེད་པཱ།
    As people collect and cut more as more stones, the size of the slope is definitely decreasing.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ལཱ་རེད།
    Right.
  • བུད་མེད་ Woman
    འོང་འདུག་སེ་རེད།
    It is like that.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    ཨ་ལས།
    I see.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་ང་ཚོའི་འདའི་འདི་ན་ཕར་མིང་ཡོག་རེད། མིང་ཉི་གནས་རི་ཟུར་རེད་པ།
    This area in our region got its name. It is called Nyiné Rizur (slope).
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    རེད།
    Right.
  • བུད་མེད་ Woman
    ལྟ་སྐབས་བབས་ཐོད་ཀྱི་ཡ་གིར་གླིང་བུ་ཐང་ཟེར་གྱི་ཡོག་རེད།
    The field over there is called Lingbutang.
  • ག་རེ་ཐང་།
    Please say again.
  • བུད་མེད་ Woman
    གླིང་བུ་ཐང་།
    Lingbutang.
  • དྲི་བ་ལེན་མཁན་ (བུ་) Questioner (m)
    གླིང་བུ་ཐང་།
    Lingbutang?
  • བུད་མེད་ Woman
    ལགས་འོང་།
    Yes.