Skip to main content Skip to search
07 May 2014
10 min 55 sec
Rating
0
No votes yet
Video Overview

A man from Chame describes the legends of two kings according to the history of his region.

Transcript search
0 of 0
  • ta taŋpu taŋpu ɦjul
    उहिले उहिले एउटा गाउँ (थियो)।
    Long long ago, there was a village.
  • leŋa tø tʃik taŋ me tʃik
    माथि एउटा गाउँ र तल एउटा गाउँ ।
    There was a village on the top of the hill and one below.
  • tø kola ʈukume me kola ʈuku me
    माथिकोको बच्चा थिएन, तलको पनि बच्चा थिएन ।
    The person on the top did not have a child, and neither the did the
  • khuŋ bərkilə dhene ɦjulniki bərkhilə tʃho tʃhimpu tʃik jøkere
    उनीहरूको माझमा अनि दुईओटा गाउँको माझमा ठूलो तलाउ (पोखरी) थियो रे।
    They say that there was a big pond in the middle of their village.
  • tʃho kola ʃubu ʈhu ɦjõ
    त्यो तलाउमा (बच्चानभएका मानिस) शरिर नुहाउन आए।
    People without children went there to take a bathe.
  • dhene ɲikarəla ʃjamlə nikarala ʈuku ketʃe ɦjoba dʒhuʃuŋ
    अनि दुबैलाई पछि दुवैलाई बच्चा जन्मिने भएको भयो।
    Later both of the two people from the two villages will give birth to
  • dhene ʈuku ketʃe jøka ləmu dhene
    अनि वच्चा जन्मिनेवाला भएकोमा अनि
    As they were about to give birth to children,
  • ʃula dhene bhidza kena tʃiklə bhidza tʃiklə bhomo keʃuŋ nena
    जसलाई अनि छोरा जन्मे एउटालाई छोरा एउटालाई छोरी जन्मेमा जन्म्यो भने
    Whoever gives birth to sons, or if one gives birth to a son and
  • phidzako dhene makpalə bhomolə makpa terke lapti tʃhø du
    छोरा चाहिँ अनि ज्वाईं छोरीलाई घरज्याईँ भनेर निर्णय (कबुल) गरे।
    Tthenn they decided that the son will remain in wife's parental house.
  • dhene jane dhene ʃjamla dhene
    अनि हुन्छ भनेर अनि पछि अनि
    And they said, 'Okay'.
  • liŋka ɲjakola liŋkar tjo kola bhidza ke
    माथिल्लो पट्टिकको गाउँमा चाहिँ छोरा जन्म्यो।
    Later the one from the upper village had a son.
  • liŋkər me kola bhomo ke
    तल पट्टिको गाउँमा छोरी जन्मी।
    A daughter was born for the man from the lower village.
  • dhene ʃjamlə kho bhidza lo tʃɯʈuk dʒhuŋ gjalamu dhene nama terko
    अनि पछि उसको छोरा सोह्र वर्ष भएको बेला अनि बुहारी दिनु ज्वाइँमा
    As his son turned sixteen years old, he should become a son-in-law
  • ŋe tilə ŋelə tʃhjo təm ʃja
    भनेर पहिले नै कवुल गरेको थियो।
    He had promised it earlier.
  • ʃamlə lo tɯʈuk sumbəraŋ dhene tʃhaŋbəraŋ makpa ter ɦoŋ makpa ter
    पछि पछि सोह्र पुरा भएर अनि पुगेर घरज्वाईँ (अनि) घरज्वाईँ
    When he turned sixteen years old, it was time to become the
  • ɖho kja ləmu dhene
    जाने बेलामा अनि
    It was time to become dependent
  • ŋjamalə jokpu ɲi dzaŋ
    माथिबाट दुईजना नोकर पठायो।
    The king sent two servants from up from the upper village.
  • bhidzako təbulə kəl jjokpu ɲi tʃaŋ
    छोराचाहिँ घोडामा चढाएर दुईटा नोकर सहित पठाए।
    The son was on the back of a horse and was sent along with two
  • dhene apaki dhene
    अनि बाबुले अनि
    The father then said,
  • khe tabu ʃun
    तिमी घोडा चढ।
    'You ride the horse'.
  • thanka tʃhumbulə təbu ʃun təbulə matʃi tʃe
    ठूलो सम्मो ठाउँमा घोडा चढ, घोडा देखि नडराउनु।
    Ride the horse. Don't be scared of the horse.
  • dhene
    अनि,
    Then,
  • wakəl dʒhikpi tʃhulə makal
    तलपट्टिको डरलाग्दो पानिमा नतर्नु ।
    Don't cross the river from the lower part of the stream.
  • phə ɦi phu re
    (तिमी) बाउको छोरा हौ।
    You are the son of the father.
  • dhaŋ dhəriŋ dʏŋka re
    हिजो आज त्यौङ्का हो।
    The season is Tynkya.
  • tʃhulə ghalna tʃhuki kja kere
    खोला तर्‍यौ भने खोलाले बगाउँछ।
    If you wade, the stream will sweep you.
  • phja miŋʃjal dhene phjage tʃhaŋ jøbəre
    फ्याउरोजस्तै जनावर नाम गरेको अनि फ्याको गुँड छ।
    There was a space nest of an animal-like fox Phya.
  • neʃuŋ ŋenə dhene ta ɦutiko
    भन्नेनै हो भने अनि वाण त्यो चाहिँ
    If I say the truth, the arrow in particular,
  • phjako ɦoktoŋ naŋla ʃuna ʃuʃuŋ nena tako ɦala kherti dukpu nuŋkere
    फ्या चाहिँ प्वाल भित्र पस्यो भने तिर चाहिँ उता लगेर दुख पाउँछ।
    If fox enters the hole, the arrow will be with him and we will suffer
  • ta maghjaptʃe
    तिर नहान्नु।
    Don't shoot arrow.
  • ŋeləraŋ apaki lappare
    पहिले नै बाबु चाहिँले भनेको थियो।
    It was said by the father earlier.
  • dhene ʃjamla ja neti ʃuŋ
    अनि पछि हुन्छ भनेर गयो।
    Saying 'okay', he went.
  • dhene dhuru masine thanka tʃhumpu dhu lo
    अनि यहाँ त्यसैले समथर मैदान छ रे।
    There was plain land, they said.
  • təbu masʏnna masiraŋ kẽ ninke
    घोडा नचढी उनीहरूले मान्दै मानेनन्।
    They did not agree to go without riding the horses.
  • khe ninke khuŋ ɲi təbu ʃʏn ʃʏn ɦjaŋ ləp
    के मान्थे उनी दुईजनाले, घोडा चढ कि चढ भने।
    How did they agree? They insisted on riding the horses.
  • tabu ʃʏn
    घोडा चढ्यो।
    He got onto a horse.
  • tabuki tapti maʃi tʃe dʒhuŋ
    घोडाले पछारेर झण्डै मरेन।
    He nearly died as the horse threw him.
  • tʃhulə mekalba təbu ʃʏndi tʃhulə ghalke ŋedi minendi
    पानीमा नतरेर घोडा चढेर पानी तार्ने भनेर नमानेर
    Instead of crossing the stream, and not agreeing to cross the stream,
  • tʃhulə ghal nedi mininke
    खोलामा तर भन्दा मानेनौ।
    We did not agree to cross the stream.
  • ghjalbu ʃu tʃhumpu
    तिमी त राजा बलिया राजा हौ।
    You are the king.
  • khe ghjalpu bidzha re
    तिमी राजाको छोरा हौ।
    You are prince (king's son).
  • ʃu tʃhumpu jøʈe
    तिमी बलिया हौला।
    You might be strong.
  • tʃhu ghaldi tʃhuki kjadi bhe sitʃe tʃebəre
    पानि तर्दा पानिले बगाएर धन्दैले मर्न लाग्यो।
    He nearly died as the stream nearly swept him away.
  • ɦone ʃjamlə ɦjaŋ ʃjamlə
    त्यस पछि अनि पछि
    Later, then
  • phjalə ta ghjap ləp du
    फ्या लाई तिर हान भन्यो।
    He shot an arrow to the rabbit.
  • ta meghjap nena minin kar kar taŋdi da ghjap du
    तिर नहान्ने भनेर नमानेर कर (कर) लगाएर तिर हानेछ।
    He did not agree to shoot an arrow, and insisting, he shot an arrow.
  • ta ghjapti dhe phjakolə ta ghjapti phjako ɦoktoŋ naŋlə ʃudi ta lip
    तिर हानेर त्यो फ्याउरालाई तिर हानेर फ्याउरा चाहिँ प्वाल भित्र पसेर
    After shooting an arrow to the rabbit, the rabbit took the arrow with
  • dhene tako ta ta
    अनि तिर चाहिँ (तिर तिर)
    As for the arrow,
  • ʃerki tʃhʏn jøbəre
    तिरको अगाडिको चुच्चोमा हुने तिखो चिज सुनको थियो रे।
    the point of the arrow was of gold
  • dhene naŋlə ɖhokja ləmu dhene khuŋ ŋilə ʃuŋ ləpti
    अनि (प्वाल) भित्र जाने बेलामा अनि दुईजनालाई जाउ भन्यो।
    In order to go into the furrow, the prince told two men to go into
  • khuŋ ɲi ɖho minin
    उनीहरू दुईजना जान मानेनन्।
  • khe ghjalbu bhidza
    तिमी राजाको छोरा।
    You, the son of the king.
  • khe ʃubu bholbhu jøʈo
    तिम्रो शरिर कमलो होला।
    Your body might be soft.
  • kheraŋ ʃuʃuŋ
    तिमी पस्न जाउ।
    You may enter.
  • khe ɖhona tharoŋ
    तिमी गए छिर्छौ।
    You can go.
  • neni thar meo nini ʈaŋbu bhidza
    हामी छिर्दैनौङ , हामी त गरिवको छोरा हौं।
    We can't go in. We are children of the poor.
  • ʃe tʃe me
    खाने (कुरा) छैन।
    There is nothing to eat.
  • thuŋ tʃe me
    पिउने कुरा छैन।
    There is nothing to drink.
  • ʃubo ʂanti tʃi lo
    शरिर सारो (छ) के रे ?
    You have a small body.
  • ʂanti jø
    साह्रो छ।
    My body is small.
  • thar ghatrak ghutruk tʃe thar mjo
    (शरिर घत्राक घुत्रुक नमिलेको भए) भित्र छिर्दैन।
    Since our body is hard, it can't go in.
  • kho ŋaŋ ʃubəraŋ khuŋ ɲi wane ɦjala dhene
    ऊ भित्र पसेपछि उ दुई जना तलबाट अनि
    After he has entered, the two of them went down,
  • khuŋ ɲiki me tʃo dhubataŋ ɦwane ɦjalə
    तल बाट आगो सल्काएर धुँवा छोड्यो।
    They burnt fire and let the smoke come.
  • ta dhuba taŋ sadi naŋlə
    भित्र धुवाँ छोडेर
    Burning the fire,
  • dhuba taŋ
    धुँवा छोड्यो।
    they caused the smoke.
  • kho naŋlə usuptaŋte ʃi tʃe tʃe
    उ भित्र निस्सासिएर मर्नै लाग्यो।
    Having been suffocated, he was about to die inside.
  • ʃi tʃe tʃhebəraŋ ŋa
    मर्नै लागे पछि म
    As he was about to die, he said,
  • dhene ŋa ŋa lə aba terkeki ta ta jø
    अनि म म चाहिँ बाले दिएको तिर (तिर) छ।
    I have an arrow given to me by my father.
  • takko ŋalə moko
    तिर चाहिँ मलाई चाहिँदैन।
    I don't need the arrow at all.
  • khiraŋlə tertʃhu
    तिमीहरूलाई दिन्छु।
    I will give the arrow to you.
  • khi dhupa mataŋro tʃelaŋ
    तपाईंहरूले धुँवा नछोडिदिनुस्।
    Please don't let the smoke come.
  • ɦjãŋ dhene phelam dhupa tʃhe ro taŋ
    अझै अनि फेरी धुवाँ झन ठूलो छोडे।
    Again, they burnt the greater smoke to them.
  • ŋa apa terkeki təbu təbu jø
    मलाई बाबाले दिएको घोडा छ।
    He said, "I have a horse given to me by my father."
  • təbu khiraŋja ʃʏn ŋa ʃʏn moko
    घोडा तपाईहरूले चढनुस्, मैले चढ्नु पर्दैन।
    Please ride the horse, I will not ride.
  • ŋa miʃʏn kheraŋja ʃʏn lapti
    म चढदिन तिमीहरू चढ भनेर
    I will not ride, you ride instead,
  • ɦotʃəraŋ ŋeti phelam me tʃhero
    त्यतिमा भनेर फेरि ठूलो आगो बाले।
    They again burnt the big fire.
  • taŋti kəru ɲinke miɲinbə re
    कहाँ मान्ने मानेनन्।
    How could they obey ? They didn't obey.
  • ɦone ʃjamlə kho ghonke ghoela jø
    त्यस पछि उसको लगाउने लुगा थियो।
    Then he had clothes to wear.
  • ŋa ghoela ŋa ghoela ghatʃe ɦjobuko khila tertʃjo
    मेरो लुगा मेरो लुगा भएभरको लुगा तिमीहरूलाई दिन्छु।
    He said, 'I will give you clothes of mine'.
  • dhene khi ghoela ŋa ghoentʃu
    अनि तिमीहरूको लुगा मैले लगाउँछु।
    And then I will wear your clothes.
  • dhuba mataŋro tʃe ləpti ɦjaŋ mininti dhupa taŋ
    फेरि धुवाँ नछोडिदिनुस् भनेर फेरि नमानेर धुवाँ छोडे।
    Again, he said, 'Don't let the smoke burn', but he let it burn.'
  • dhene dhene madʒhuŋna ŋa ghjalpu ghjalpu khi tʃe ghjalpu ŋa
    अनि अनि नभए म राजा, राजा तिमी गर (होउ), राजा म
    And then otherwie, you become the king.
  • ghjalpu ŋa ʈaŋbu dʒe tʃo lapti lappa re
    म राजा गरिव बनौंला, गर भनेर भन्यो।
    I (the king) will become a poor man..
  • dhene dhi ʃjamlə dhene jaja ne
    अनि पछि आखिरमा पछि हुन्छ हुन्छ भने।
    And then they said, 'okay, okay'.
  • dhene ʃjamlə dhupako meko ʃe
    त्यस पछि धुँवा आएको निभाए।
    And then they extinguished the fire.
  • kho phila thʏn khu tʃe
    उ वाहिर बल्ल बल्ल निस्क्यो।
    He came out with difficulty,finally.
  • maʃi tʃetʃuŋ
    धन्दैले मरेन।
    He nearly died.
  • dhene phila thʏn ɦoŋ
    अनि बाहिर निस्क्यो।
    And then he came out.
  • dhene khuŋ ɲiko tabu ʃʏn
    अनि उनीहरू दुई जना घोडा चढे।
    And then both of them got on the horse.
  • khoko təbu ʈhi tʃeti ʃuŋbə re
    उ चाहिँ घोडा तानेर गरेर गयो।
    He in particular traveled by pulling the horse.
  • ghoelako khuŋ ɲi ghʏn
    लुगा पनि उनी दुईजनाले लगाए।
    Both of them put on the clothes.
  • ta ko khuŋ tao khuŋ kher tʃeʃuŋ
    तिर पनि उनीहरूले बोकेर गए।
    They also carried the arrow.
  • dhene malip tʃela ŋjalə kholə tsaŋ
    अलि नपुग्दै पहिले उसलाई पठाए।
    Then, they sent him there.
  • taŋbu
    परापूर्व कालमा
    Long long ago,
  • taŋpu ŋelə ghjalpulə bhidza tʃik maname
    पहिला पहिला राजाको छोरा एउटा मात्र थियो, अरू थिएनन्।
    long ago, the king had only one son, and there was nobody else.
  • dhanta ni bhidza ɲi ghjalbu ɲi ʈhuŋ du lap o
    अहिले त छोरा दुईटा, राजा दुईटा जन्मिनु भएको छ भन है।
    Now there are two sons. They said, "Tell us that there are two
  • kedu ne o nedi khola ŋela tsaŋpa re
    जन्मेको छ भनेर उसलाई अगाडी पठायो।
    Saying 'two sons were born', they sent him forward.
  • dhene ghjalbu ghortsala lep kho dhene
    अनि राजाको आगनमा पुग्यो।
    Then he reached the king's yard.
  • kho dhene ke kjapti taŋbu ghjalbu tʃik manani dhanda ghjalbu ʈhuŋ du
    उ त्यहाँबाट चिच्याएर पहिले एउटा राजा थिए, अहिले दुईटा राजा जन्मिनु
    Then he said shouting, 'First, there was a king, now two kings have
  • khoki dhene ghjalbu ɲi tu lapti wane ke tempə re
    उसले अनि दुईटा राजा छन् भनेर तलबाट आवाज आवाज निकाल्यो।
    Again, he siad, 'He shouted saying that there are two sons of the
  • ɦwane njane mala dhene
    तलबाट, माथि बाट तल अनि।
    From below, and from above,
  • ɦwa kolə ʃjamlə bhomo ɲi ke du
    तल पनि पछि दुईटा छोरी जन्मेछन्।
    Two daughters were also born below (on the other side).
  • bhomo ʃum dʒhuŋ du
    तीन ओटा छोरी भएछन्।
    There were three daughters.
  • bhomo ʃum naŋlə atʃitʃheʃoko atʃitsheʃjoko ɦonti ni
    तीन ओटा छोरी मध्ये ठूली दिदी आएर
    After the eldest of the three daughters,
  • tʃju laŋ ɦoŋ ba ketsere
    पानी लिन आएकि रहिछन्।
    She had come to fetch water.
  • ɦoŋ te dhene kho lamlə ghu te
    आएर अनि उ चाहिँ बाटोमा पर्खेर बस्यो।
    Having come, he sat on the road waiting.
  • lamla kudi phidza ʈaŋ ʈaŋ laŋ de ɦala lam meter
    बाटोमा पर्खेर छोरा मान्छे ठिङ्ग्रीङ् उभिएर (केटीलाई जानलाई) बाटो दिएन।
    As the man stood on the road aimlessly, he did not let the girls go.
  • khola dhokri ghjapə re
    उसले एक लात हानी (केटालाई)।
    He gave the boy a kick.
  • korsa ɦjona kortiʃuŋ korsa mena ghom diʃuŋ
    घुम्ने ठाउँ भए घुमेर जाउ, घुम्ने ठाउँ नभए नाघेर जाउ।
    He said, "If you have a road going round me, go that way, otherwise,
  • ʃu ghorke ghomdi menʈo ba lapti
    को घुम्ने, नाघेरै नगईकन भनेर
    Who will jump? She said.
  • dhene kho tʃhu kher dhene
    अनि उसले पानी बोक्यो अनि,
    Then he carried the water
  • tʃhu kher ɦõ tʃhuko kharke lə ʃupi ketʃə re
    पानि लिएर आयो, पानि चाहिँ मुखमा परेको रहेछ।
    He came carrying the water. The water had fallen into his mouth.
  • adzi adzi tʃhu ŋaki kharkilə ʃuʃuŋ ʃimʈho
    दिदी दिदी पानी मेरो मुखमा पस्यो, (आहा) क्या मिठो।
    Sister, sister, the water fell in my mouth, oh ! how sweet !
  • ŋeti lə ŋa thuŋke ki
    भनेर मैले पिउँ कि
    Saying, "Shall I drink it ?"
  • ɦjak thui ŋetilə ŋa pøke laptilə lapəre
    हाक थुई भनेर मैले पोखुँ भनेर भनेछ।
    Sneezing(at the same time he spilled water on the ground.
  • dhene khe ɦak thui laptilə philə juk
    अनि तिमीले बाहिर फाल भनेर बाहिर फाल।
    He threw the water outside.
  • enʈe laptilə ɦone philə jukpa re
    यसो भनेर त्यहाँ बाट फाल्यो।
    He threw water outside from there.
  • ɦjaŋ atʃi bərmako ɦoŋ ɦjaŋ atʃi bərmako ɦoŋ atʃi bərmako atʃi
    फेरि माहिली दिदि आएर फेरि माहिली दिदि आएर फेरि माहिली दिदि(लाई उसले)
    As the second sister arrived, he said the same thing.
  • tʃuŋsoko bhomo tʃuŋsoko ɦoŋdi tʃuŋsoko dhene ta
    कान्छी छोरी, कान्छी छोरी आएर, कान्छी छोरी आएर अब
    Then the younger sister came.
  • khe ɦjala laŋ ʈhaŋ ʈhaŋlə ɦjalə laŋ
    तिंमी माथि उठ, ठिङ्ठीङ् माथि उठ (उभिय)।
    You stand upright, you stand upright.
  • ɦjalə laŋdi
    माथि उभिएर
    Having stood there,
  • ŋa ni ta ʃetʃeme thuŋ tʃeme
    म चाहिँ अव खानेकुरा पनि छैन, पिउने कुरा पनि छैन।
    Now I do not have food to eat, neither do I have things to drink.
  • laŋ moko du
    म उठ्न सक्दिन।
    I can't stand.
  • ta kheraŋ korsa jøna kortiʃuŋ kosa mena ghomdiʃuŋ
    अव तिमी घुम्ने ठाउँ भए घुमेर जाउ, घुम्ने ठाउँ नभए नाघेर जाउ।
    He said, "If there is a place go round me, you go that way.
  • ghəru dʒhuŋge khe ghəru ghəru ɖhokəe la
    कहाँ हुन्छ र नाघेर कहाँ जाने ?
    How can I go by jumping ? To where ?
  • korti ʃuŋbə re
    घुमेर गई।
    She went by going around.
  • ɦjaŋ tʃhu laŋdi ɦjalə ɦoŋkja tʃhuko malə pø
    फेरि पानि लिएर माथि आउँदा पानी तल पोखि।
    She spilled the water as she came up by carrying the water.
  • tʃhar tʃhar tʃe kho kharkilə ʃu
    पानी तप तप चुह्यो, उसको मुखमा पर्‍यो।
    The water dripped and fell in his mouth.
  • nani tʃhukoni ŋaki kahrkila ʃuʃuŋ
    नानि तिम्रो पानी मेरो मुखमा पर्‍यो। (केटाले भन्यो)
    Dear one, the water you spilled into my mouth.
  • ŋage ʃimʈhok nekeki ɦak thui ne ke lapti laptila
    मलाई मिठो भन्ने कि हाकथुई (नमिठो) भन्ने भन्ने भनेर (केटाले भन्यौ)।
    The boy said, "Shall I call it sweet or shall I sneeze?"
  • ʃimʈhok lə thuŋ nedilə lapti ʃimʈhok neti thuŋpə re
    मिठो किसिमले पिउ भनेर भनी, मिठो भनेर (केटाले) पिएछ।
    She said, "Drink the water tastily".
  • ɲjaləʃuŋ dhene
    माथि गयो ।
    He went up.
  • khuŋ ʃeme dhe ghjalpu ʃuŋpuko
    अर्को उनीहरू अनि तीनजना राजाहरू
    Next, they, the three kings
  • khuŋ ʃumko ŋjalə ʃuŋ
    उनीहरू तीनजना माथि गए।
    the three of them went up.
  • ʃuimalə ɦoŋ dhene khuŋ ghjalbu ɲibuko ɦjalə kher
    स्वागत गर्न आए र दुई जना राजा माथि लग्यो।
    They came to welcome them and took both of the kinds up.
  • dhene ʃuŋ
    अनि गए।
    They went.
  • kho ko ʈaŋbu dzhe
    उ चाहिँ गरिव (पाराले) बस्यो (गर्‍यो)।
    As he was poor, he sat there.
  • khuŋ ɲiko ghjalbu dzhe
    उनीहरू दुईजना राजा भए।
    Both of them became the king.
  • dhene atʃi tʃhjako tʃhja ɲilə ɦodi tʃe
    अनि ठूला दिदी ठूला दुईजना(को जोडीमिल्यो) गर्‍यो।
    Then there was a perfect matching between sisters .
  • ɦotitʃelə dhai jokpu ɲiko ɦotitʃe
    त्यो गर्‍यो, दुईजनालाई गर्‍यो।
    This happened, and they did it for both of them..
  • dhene khoko ʈaŋbu tʃeti dhe
    अनि उ आफू चाहिँ गरिव बनेर बस्यो अनि।
    As for him, he sat there pretending to be a poor man.
  • kho luk tʃhø ʃuŋ
    उ चाहिँ भेडा चराउन गयो।
    He went grazing sheep.
  • luk tʃhø ʃuŋ
    भेडा चराउन गयो।
    He went to graze sheep.
  • dhei tʃokʈa ɦjaŋ atʃi tʃhøʃokko lup tʃhø ʃuŋ
    अघि जस्तै फेरि ठूली दिदी चाहिँ भेडा चराउन गई।
    Just like before, the eldest daughter went to graze sheep.
  • kho ɦjoŋ luk tʃhø ʃuŋ
    उ सँग भेडा चराउन गई।
    She went to graze the sheep.
  • ɦulə ʃuŋdi jani
    उता गएर अनि
    Having gone there, then,
  • luk tʃhø ʃuŋ dhene
    भेडा चराउन गई अनि
    she went to graze sheep, and then
  • thaŋ tʃhe ŋjal te
    थकाई लागेर सुत्यो।
    He slept having been very tired.
  • adziko ʃik ɖhu laptilə ʃik ɖhupi kei tʃa re
    दिदी चाहिँलाइ जुम्रा टिपिदेउ भनेर अनि जुम्रा टिपि दिएछ।
    As he was asked to pick the lions, she picked the lice from the
  • dhene kho mi tʃju ʃorti
    अनि उ(सको) आँशु झर्‍यो।
    Then the tears rolled down from his eyes.
  • dha kho dhene
    अव उ(सले) अनि
    Now, he said,
  • lu laŋ bə re
    गीत गायो।
    He sang a song.
  • ŋa talo lu laŋtʃi mudzuŋ
    म यो साल गीत गाउन मिल्दैन।
    (I should not sing this year).
  • sene lu laŋtʃe ɦjota lu jø
    नत्र गित गाउने गाउनलाई गित थियो।
    I had a song to sing if I have to.
  • kjolu jøbəre
    दुखमा गाउने गीत छ।
    I have a song while singing in sad time.
  • dhene kho dʒhuiko ɦau lə dhenʈe tʃe ti
    अनि उसको बुद्दि चाहिँ पहिलेको त (यसरी घटना घट्यो) भनेर
    Then, his mind, it happened.
  • ra tʃø ɖhoekja ləmu tai dhene
    बाख्रा चराउन जाँदा खेरि अघि अनि
    While grazing the goats,
  • kholə tukpu taŋke ki rikako thuŋpi ke tʃə re
    उसलाई दुख दिएको बन देखेको (त्यही) कुरा हो।
    He was told that he was suffering from what he got in the forest he
  • thuŋ bəraŋ dhene jok pølla ghjursa hauti riti mare
    देखेर अनि नोकर राजा राजा भएको पहाड, उ त्यो चाहिँ हैन ?
    He said, "Is that the forest where the servant became the king ?"
  • jok pɯlla ghjursa hauti riti mare
    राजा भएको पहाड, उ त्यो चाहिँ हैन ?
    Isn't that the forest where the servant became the king ?
  • bhidza ghjurpa ɖhosa hau ti riti mare
    छोरा परिवर्तन भएको पहाड, उ त्यो चाहिँ हैन ?
    Isn't it the forest where the son changed, isn't that the place ?
  • dhi laptilə khoki mitʃju taŋpi ke tʃe re
    त्यसो भनेर उसले आँसु झारेको रहेछ।
    The tears rolled down saying this, it is known.
  • dzuŋbəraŋ dhene mitʃju ʃjor
    भएर आँसु झार्‍यो।
    Having done this, the tears rolled down his eyes.
  • aʃjtʃja bhomoko lu laŋg lu laŋlə tʃi re ɦenʈe
    आच्या, आईमाई चाहिँ गीत गाउँदा गाउँदै के भयो यस्तो ?
    Ouch ! The woman thought what happened while singing the songs ?
  • lu nimpu tʃi du laptila
    एकदम मिठो गित के गाएर ।
    It happened as he sang the beautiful songs.
  • ŋa bhidza semba kjo bi kjo lu re ŋa lu melaŋ
    म(मेरो) छोरा मन दुखको गित हो ।
    This is the song of a sad song.
  • म गाउँदिन।
    I will not sing.
  • enʈe enʈe lap dzhuuŋdilə ʈa bərkhilə ke du
    यस्तो यस्तो कुरा भएर पहाडको विचमा जन्मेछ।
    Having spoke like this, he was born in the middle of the hills.
  • dhene adzi ra riu tsik ni thumpu tʃiklə du
    अनि दिदी एउटा बाख्राको बाछ्छा चाहिँ अग्लोमा छ।
    And he said, 'Sister! There is a baby goat on the top.'
  • dhene khe tamko
    अनि तिम्रो कुरा
    And your matter (thing).
  • dhene adzu ŋa kukur tseti atsi tholə dzhati pap o ja ja
    अनि दिदि म निहुरिन्छु, दिदी (म) माथि चढेर झार है। अँ अँ।
    Sister, I bow down. You climb on my back and make me get off.
  • dhene kho ghukur tseti ra riuko mala pap
    अनि उ निहुरेर बाख्राको पाठा तल झार्‍यो।
    And then, she got the baby goat down by bowing down.
  • loʃuŋ
    (उ) फर्क्यो।
    He returned.
  • dhene nam ɦjaŋdi kjap
    अनि पानि बेसरी पर्‍यो।
    Then it rained heavily.
  • dhene loʃuŋ
    अनि फर्क्यो।
    And he returned.
  • khaŋpalə ʃuŋ
    घरमा गयो।
    He went home.
  • ɦjaŋ ŋa ʈoko atʃi parmako mula
    फेरि भोलि पल्ट माहिलि दिदी सँगै
    He went with the second eldest sister the next day.
  • atʃi pharmako ɦoŋdi enʈeraŋ lapti
    माहिली दिदिसँग यस्तै भनेर
    Saying the same thing with the second eldest sister,
  • dhene ɦjaŋ ɦjaŋ
    फेरि अनि अनि
    And again,
  • pɯn tsi lo ɦjaŋ te ɦjaŋ ʃik ɖu
    राजा (मालिक) अनि बस्यो अनि फेरि जुम्रा मार्‍यो।
    The king sat, and then he killed the lice of the second eldest sister.
  • pɯm jokla ghjursako reti mani
    राजा नोकरमा परिवर्तन भएको, त्यो बन हैन र ?
    In his song he said isn't it the same jungle where the king changed
  • jokpɯnlə ghjursa ɦəo reti mani
    नोकर राजा भएको त्यो बन हैन र ?
    Isn't it the forest where the servant became the king ?
  • bhidza liu ʃorʃuŋ reti mani
    छोरा थकिक भयो (भएको) त्यहि पहाड हो, हैन र ?
    Isn't it the hill where the son was very tired ?
  • bhidza ɦjoŋda tʃjoʃuŋ
    छोरा थकित भयो।
    The son was very tired.
  • ɦau reti mane lapti lapə re lo
    त्यो जँगल पहाड हैन र भनेर भनेको थियो रे।
    He said isn't it the forest , he said it.
  • ɦjaŋ mitʃju tʃa ʃjorpə re
    अनि अलिकति आँसु खस्यो (झर्‍यो)।
    His tears rolled down.
  • adzujake atʃija
    दाईहरू, दिदीहरू।
    Brothers and sisters.
  • bharma ju lomako ɦjaŋ
    माहिली दिदी चाहिँ युलोमा (युलोमा)को पात जस्तै।
    The second eldest sister is like the leaf of Yuloma.
  • dhei ɲiʃjoko ʃerloma dzhũʃuŋ dhdandako juloma dʒhũʃuŋ
    अघिको पहिलो चाहिँ सुनौलो पात भयो, अहिलेको चाहिँ युलोको पात।
    The earlier one was had the golden leaf and the recent one had the
  • laŋpəraŋ ɦjaŋ atʃi
    गाएर अनि दिदी
    The elder sister sang
  • lu nembu du lolaŋ lapə re
    मिठो गित छ फेरि गित गाउ भन्यो।
    And said, 'You have a nice song. Sing it'.
  • ɦa dha ŋa bhitʃa ʃempa kjopi kjo lu re
    अब म छोरा चित्त (मन) दुखेको गीत हो।
    This is the song of a son's poignant song.
  • lu melaŋ
    गित गाउँदिन।
    He said, 'I don't sing'.
  • ŋa lu laŋ meʃe jø
    मैले गित गाउन जान्दिन।
    I don't know to sing a song.
  • ɦjaŋ dhene ɦjaŋ lo joŋ tʃhulə joŋ
    अनि फेरि अनि फर्केर आयो, यता आयो।
    And then after he returned, he came to this side.
  • ɦaŋ ŋaʈoko ɦjaŋ atʃi ʃuŋʃjoko ɦjom ʃuŋ bəre
    अनि भोलिपल्ट फेरि सानो (कान्छी) दिदी चाहिँ सँगै गएछ।
    And then next day, he went with the youngest sister (daughter).
  • atʃi tʃumʃjoko ɦjom ʃuŋti ka dhene
    कान्छि दिदीसँग गएर पो अनि
    Having gone with the youngest sister and then
  • te maɲin
    बस्न मानेन।
    He didn't agree to sit.
  • ɦjã ɦjã
    अनि अनि
    And then, and then
  • ta ɦjaŋ kho ɦarken riko thuŋ
    अब अनि उ पारि बन देख्यो।
    He saw a forest across from him.
  • ɦjaŋ ʃempa kjo ɦjaŋ ʃeŋpa kjo lu laŋdi
    अनि फेरि मन (चित्त) दुख्यो, अनि दुखको गित गाएर
    He was sad, and then having sung the sad song,
  • dhene
    अनि
    and then,
  • jokpɯnlə ʃjorʃa ɦoti riti mare
    नोकर राजा भएको उ पारी बन हैन र ?
    He said isn't it the forest where the servant became the king ?
  • pɯnlə jokla ʃjorʃuŋ ɦoti riti mare
    नोकर राजा भएको उ पारी बन हैन र ?
    Isn't that the forest where the servant became the king ?
  • bhitsa ljubu ʃorʃuŋ ʃorʃuŋ ɦəudi ridi mane
    छोराको शरिर सवै भयो (समर्पण भएको), उ पारी बन हैन।
    Isn't it the forest across there where the body of a son surrendered ?
  • tʃilo bhitsa ɦwakta ʃorʃuŋ ɦouti riti mame
    के रे ? छोरा थकित (थाकेर केही गर्न नसक्ने) भयो त्यो पारि बन हैन ?
    What is ? Isn't it the forest across there where the son became tired
  • atʃi ʃerlo mala ʃerki ʃertop jø do
    सुनौलो दिदीलाई सुनकै औंठी छ है।
    There is a golden ring for Sunaulo sister, you know.
  • atʃi julo mala juki ʃorto jø do
    (माहिली) युलो दिदीलाई युकै औंठी छ है।
    The second eldest sister has the ring of Yul gem.
  • atʃi dhuŋ lomala dhuŋki ʃorto jø do
    धुङ्लोमा (कान्छी)लाई धुङ्को औंठी छ है।
    The youngest daughter has the ring of Dhunglo (shell).
  • dhorto mendu khoma naŋlə mutʃu jø
    जुर्ने अवसर नभएको (नभएर) झोला भित्र हालेको छैन।
    It has not been kept in the bag because there is no auspicious time
  • dhjai ŋema hodi laptʃeko ɖhempa tse du
    अघि पहिले त्यो भन्नै भुलेछु।
    I forgot to tell it before.
  • henʈe lapə re
    यस्तो भनेको थियो।
    It had happened like this before.
  • ɦenʈe lapəraŋ dhene
    यस्तो भनेर अनि,
    Saying like this again,
  • dha lu laŋdi lu ɦjaŋdi nempu dʒhuŋ lapti
    त्यस्तो मीठो गीत गाएर हामीलाई निकै खुसी लाग्यो भनेर
    Saying having sung the song like that, we found it very sweet,
  • ŋa ʃempa kjobi kjo lu re lapti lapə re
    म(मेरो) साह्रै मन रोएर गाएको गीत हो भनेर भन्यो (भनेछ?)।
    He said, 'This is the song that touched my heart'.
  • kho lu laŋbə taŋ bhomoko
    उसले गीत गाउँदा केटीले
    As he sang the song,
  • ghjupu ghjupu khoma loŋ bə re
    छिटो छिटो झोला खोतली।
    she searched for it in the bag.
  • dhene dhe khomako thoŋpa re
    अनि अनि त्यो झोलालाई देखेको थियो।
    Then he had seen that bag.
  • dhene thoŋpa raŋ
    अनि झोला देखेर
    Then, having seen the bag,
  • kho ghola ʃerki ralpa tʃokʈa
    उसको टाउकोमा सुनको डल्लो कपाल (थियो)।
    he had a ball of gold hair in his head.
  • ʃerke ralpa tʃokʈa rukruk tʃe
    सुनको डल्लो कपाल जस्तो कपाल फैलाएको गर्‍यो।
    He spread the hair of gold.
  • ʃer ʃer ŋul ju dzhuru muti tʃokʈa
    सुन सुन चाँदी मुगाको विचको (यु) मोति एउटै (थियो)।
    As for the gold, there was only one diamond in the middle of Muga.
  • ɦwe tʃhip tʃhip thuŋ baraŋ
    प्रकास(ले) झलमल्ल देखेपछि
    Having seen it shining because of light,
  • apake dhene latʃja tʃhjar ʃjabə re
    बाले अनि लाहाले टाँसीदियो।
    His father stuck it with sealing wax.
  • dhene ʃjamlə ɲima nam manima ghjap
    त्यस पछि घाम पानि वेसरी पर्‍यो।
    Then, there was shing of sun and heavy raining.
  • nam manibə ghjap bəraŋ dhene atʃi tsi lo
    पानि वेसरी परेर अनि दिदी के रे ?
    Having the heavy rain fell, then what is it?
  • nam ɦjaŋdi ghjapəraŋ dhene dhene
    पानि वेसरी परेर अनि अनि
    Having the rain fell heavily, and then,
  • bhomoko dhene kho ɦjul
    आइमाई अनि उसको गाउँ
    The woman and his village,
  • bhidzako dhene
    छोरा चाहिँ अनि
    As for the son and then,
  • gholə tshudʒhare nedi dhene
    टाउकोलाई पानि चुहेको भनेर अनि
    Having said that the water dripped from the hair, and then,
  • bhidza nam kjapti bhidza bhaŋdi ɦjaŋdi bhidza bahaŋdi ɦjalasjo
    छोरा पानि वेसरी परेर छोरा भिजेको वेसरी छोरा (केटो) भिजेको माथि आउ।
    Having got wet, the son said, 'You come up'.
  • ʃo lapdilə kho
    आज भनेर ऊ
    He said, 'Come'
  • kho kho thempa lə khuŋ ja ʈhi thola
    उ चाहिँ (लाई) ढोकामा उनीहरू गद्दि माथि (बसे)।
    He in particular, they sat on the throne.
  • ɦjalə ɦjala bhidza ɦjalə ʃo lapə re
    माथि माथि छोरा माथि आउ भन्यो।
    He said, 'You come up'.
  • ɦjan ɦjartse hoŋ
    फेरि अलि माथि आयो।
    He came up.
  • ɦjaŋ phelaŋ bhidza malə mate ɦjala ʃjo
    अनि फेरि छोरा तल नबस माथि आउ (भनेर भन्यो)।
    He again said,'Son, you don't sit below, come up.
  • ɦjaŋ khe lompalə mate ɦjaləso
    अनि तिमी चिसोमा नबस, माथि आउ।
    Now you don't sit in the cold, come up.
  • ɦjaŋ ɦjalə sjoj nei ʃjamako
    फेरी माथि आउ भनेर त्यसपछि
    Having said, 'You come up', then
  • gho ladzjako tsa ʃuiti dhene sertaŋ mul tak thʏn
    टाउकोको लाहा अलि पग्लेर अनि सुन र चाँदी सवै निस्क्यो।
    Having melted the wax on his head, all the gold and silver came out.
  • dhene dhene sjamla dhene dhene
    अनि अनि पछि अनि
    And, later then
  • khoki aba amalə dhene lapəre
    उसले बा आमालाई अनि भन्यो।
    He said to his parents then.
  • khoki dhene ʃerdu khoki lap kəre lula lu enʈe laŋ du
    उसले अनि सुन छ उसले भन्यो, गीतमा यस्तो गायो रे।
    He said, 'There is gold, he sang it in his song.'
  • kho enʈe tseti dhukpu ɲuŋsul du dhene
    उ यस्तो गरेर दुख पाएको रहेछ, अनि
    He had suffered like this, and then
  • ghjalpu ŋotoko kho tsikraŋ ɦinde
    साँचो (वास्तविक) राजा उही चाहिँ रहेछ।
    He was in fact the real king.
  • dhene kho gholə te kho gholə
    अनि उसको टाउकोमा हेर उसको टाउकोमा
    Look at his head, on his head,
  • ghanʈe du ŋedi ʃjamlə abako
    कस्तो छ भनेर पछि बाबु चाहिँ
  • dhene te kja ləmu kho gholə ɦoetship
    अनि हेरे पछि उसको टाउकोमा चम्कियो।
    Having seen it, something)shone on its head.
  • dhi bhidzadi ʃerni ʃerdu ɲulni ɲul du
    यो केटोलाई सुनमा सुन छ, चाँदीमा चाँदी छ।
    For this boy, there is both gold, and silver.
  • ɦira moti ɦoe tship tship dʒhuŋ bəraŋ
    हिरा मोति चमक चमक भएर
    Having the diamond and pearl shining,
  • dhene abako ɦi tsheti kholə ʈibəre
    अनि बाबुलाई विश्वास भएर उसलाई सोध्यो।
    The was father confident, he asked him.
  • ʈi dhene dhene dhene
    सोध्यो अनि अनि अनि
    He asked, and then
  • dhene ŋa ŋoto re
    अनि म साँच्चै राजा हुँ (भन्यो उसले)।
    And then I am really the king.
  • dhene khuŋ ɲi ŋalə dhene phjalə da ghjap lap tu
    अनि उनीहरू दुईजनाले अनि फ्या (लोखर्के)लाई तिर हान भने।
    And both of them said to head towards the rabbit (Phya).
  • ta ghjaptilə phjako ʃə naŋlə ʃuʃuŋ
    तिर हानेर फ्याको जमिन भित्र पसे।
    Having shot, they went into the land of Phya.
  • ʃa naŋlə ʃubəraŋ khuŋ ɲini tʏn mukhu laptu
    जमिन भित्र पसेर उनी दुईजनाले निकाल्न सक्दैनन भने।
    They said they could not take it out having gone into the hollow
  • ŋa tʏn ɖhokja khuŋ ɲiki ŋalə dhupa taŋdilə
    म निकाल्न जाँदा उनीहरू दुईजनाले मलाई धुवाँ छोडेर
    Having gone there to take it out, both of them,
  • ŋa pe sidze taŋstse ʃjoʃuŋ
    म धन्दैले मर्न लाग्ने बनाए (उनीहरूले मलाई)।
    They nearly made me kill it.
  • dzhuŋbəraŋ dhene ŋaki dhene
    भएर अनि मैले अनि
    Having become so, then
  • khu ɲi dhene
    अनि उनीहरू दुई जना
    and then both of them,
  • pompu kheraŋ tse ghjalpu kheraŋ tse
    नेतृत्व पनि तपाईँले लिनुस्, राजा पनि तपाईँ हुनुस्
    They said, 'you take the responsibility and also be the king'.
  • ghoela kheraŋ kʏn ŋa tabu khiraŋ sʏn ŋeti lapti dhene
    लुगा पनि तपाईँहरूले लगाउनुस, मेरो घोडा पनि तपाईँहरूले चढनुस् भनेर
    You also wear the clothes, and you also ride my horse.
  • ɦenʈe tseti ŋa lapko thuʃuŋ
    यस्तो भएर मैले यस्तो भन्नु पर्‍यो।
    I have to say this.
  • dhene ɦone ɦala khuŋ ghjalbu tse ŋa jokpu tse
    अनि त्यहाँ बाट उनीहरू राजा भए, म नोकर भएँ।
    And then afterwards, they became the king, and I became the servant.
  • dhene ghjalbulə sebəraŋ
    अनि राजालाई भनेर
    And then, saying this to the king,
  • ɦone ɦala ghjalbuki phelaŋ
    त्यहाँ बाट राजाले फेरि
    after that the king again,
  • dhene dhukpu taŋdi
    अनि दुख दिएर
    and then causing them suffering,
  • ʃeme jokpu jokpulə raŋ ʃja
    अर्को नोकर नोकरमै राख्यो ।
    the next servant became the servant again.
  • təi ʈaŋʈuk jokpu jokpulə ʃja
    अघि, गरिब केटा नोकरमै राख्यो।
    Before, the poor boy was kept as the servant.
  • dhene kho ghjalburaŋ dʒhuŋbəre
    अनि उ राजा नै भयो।
    And then he became the king.
  • ghjalburaŋ dʒhuŋ
    अनि राजा नै भयो।
    And he became the king.
  • dhene tʃheme ɦjulla
    अनि अति नै गाउँमा
    And then in Chame village.
  • lo japutsuŋ sem netse
    बालिनालि राम्रो भयो, मनले चिताए जस्तो,
    The crops grew well, it was as expected.
  • dʏnto ɦjullə tsheme kipu dʒhuŋ
    बालिहरू गाउँमा अति खुस भए (सुख पाए)।
    The crops became good.
  • ʃempa ŋetswe tʏda ɖup
    मनले चिताए जति काम बन्यो।
    Every work was like as they expected.
  • ɦotseraŋ re
    यति नै हो।
    This is all.
  • ŋa ɬakpa re
    म लाक्पा हुँ।
    I am Lhakpa.
 Collection Gyalsumdo Project
Subject 
Time: 
2012
Collection: 
Executive Producer: 
Kristine Hildebrandt
Contributing Narrator: 
Lhakpa
Contributing Cameraperson: 
Shunfu Hu
Contributing Editor: 
Cassidy Jacobson
Publisher: 
Tibetan and Himalayan Library